السيد الطباطبائي
110
نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )
إلى البعث كنسبة النوم إلى الانتباه بعده . و أعجب منه قوله ثانيا أو يكون هذا بالنظر إلى الملهوّ عنهم لا جميع الخلق ، فانّ ترك بعض الاموات ملهوّاً عنه ، مما يستحيل عقلا و نقلا ، و ما يشعر به من الروايات مؤوّل او مطروح البتّة . ترجمه حديث : شنيدم از امام باقر ( ع ) كه فرمود : در خطب ابوذر ( رحمة الله عليه ) چنين بود : اى كسى كه در صدد علم اندوزى و دانشجو هستى ! اهل و عيال و مال ، تو را از نفس خودت باز ندارد ، تو روزى كه از آن ها جدا مى شوى مانند مهمانى هستى كه با آنان شب را به سربردى سپس صبحگاهان از ميان شان خارج شده و به سوى ديگران رفته اى . دنيا و آخرت مانند منزلى است كه از يكى به ديگرى جا به جا شده اى . و فاصله اى ميان مرگ و رستاخيز ( حضور در محشر ) نيست مگر مانند خوابكى كه خوابيدى سپس بيدار شدى . اى طالب دانش ! قلبى كه در آن چيزى از علم نباشد مانند خان ويران است كه تعمير كننده اى ندارد . ترجمه سخن علامه مجلسى ( ره ) : بيان : شايد مراد از « ما بين مرگ و محشر . . . » اين باشد كه با صرف نظر از نعيم قبر ( بر خوردارى فرد نيكوكار در برزخ ) و با صرف نظر از عذاب قبر ( معذب شدن فرد بدكار در برزخ ) ، آن مدتِ برزخ سريع الانقضاء است و ماجرا منتهى مىشود به عذاب ( دربار بدكاران ) و به نعيم بدون حساب ( درباره نيكوكاران ) . اين سخن و برداشت از حديث ، بنابر تنزّل است . ( يعنى از پيام آن همه حديث كه كمّ و كيف عذاب در برزخ يا بر خوردارى در آن ، با آن گستردگى هستند ، تنزّل شده است ) . يا بگوئيم كه اين ( گستردگى عذاب و ثواب در برزخ ) دربار افرادى است كه متروك مى شوند نه هم مردم .